De verzorging van de voeten

De verzorging van de voeten

In samenwerking met Dr. K. Van Acker, Centre de Santé des Fagnes, Chimay

Vergeet uw voeten niet! Diabetes kan ze aantasten en soms voelt u niets van de pijn. Wees dus waakzaam! Let bijzonder goed op uw voeten. Ze zijn kostbaar – en vergeet niet dat ze heel uw lichaam dragen!

Het toilet van uw voeten

Was uw voeten elke dag en volg deze regels: Opgepast voor te heet water!

Te warm water kan uw huid verbranden. Als uw zenuwen aangetast zijn, is het mogelijk dat u er niets van zou voelen. Te warm water kan ook gangreen bevorderen als uw slagaders aangetast zijn, zelfs als het een beetje warmer is dan 37°C.

  • Neem lauw water (36 - 37°C). Controleer de temperatuur van het water niet met uw hand maar met uw elleboog. Met de hand zult u geneigd zijn de temperatuur te onderschatten. Als u twijfelt, neemt u een badthermometer. De meeste brandwonden tijdens het wassen van de voeten worden veroorzaakt door een douche zonder thermostatische kraan.

  • Gebruik een washandje en niet irriterende zeep. Geef de voorkeur aan Marseillezeep. Gebruik geen borstel, geen paardenharen handschoen en niets dat de huid ongemerkt kan irriteren of beschadigen.

  • Was heel de voet, zonder de ruimte tussen de tenen te vergeten. Een voetbad mag niet langer dan vijf minuten duren. Hierdoor wordt de gezonde huid immers week en kan de huid tussen de tenen beschadigd worden.

  • Spoel heel de voet grondig af in een kom met warm water of onder de douche. Let opniew goed op de watertemperatuur.

  • Droog heel de voet goed af, vooral tussen de tenen. Gebruik een zuivere handdoek (nooit een haardroger). Als u de ruimte tussen de tenen niet goed droogt, loopt u gevaar op vochtige plekjes en (schimmel)infecties.

Gebruik geen spray en geen talk. Ze irriteren de huid en/of maken ze vochtig.

De nagels Te lange, te korte of slecht geknipte nagels kunnen u verwonden en ontstekingen veroorzaken. Knip uw nagels met een schaartje met ronde punten of met een nagelknipper. Houd voldoende afstand van de huid. De nagels moeten net lang genoeg zijn om de tenen te beschermen. Nooit gebruiken: een schaar met scherpe punten, kniptangen, scheermesjes, messen, metalen vijlen. Al die voorwerpen kunnen u kwetsen. Knip de nagels "vierkant" af maar rond de hoeken af met een kartonnen vijl (geen metalen vijl, ze kan de huid verwonden als u te hard drukt). Als u niet goed ziet of onvoldoende soepel bent, moet u zich laten helpen bij het knippen van de nagels.  

LET OP!

Als uw nagels bros, breekbaar of dik zijn, of als hun omtrek ontstoken is, moet u uw arts en uw podoloog raadplegen.

Het onderzoek van uw voeten

U moet uw voeten zorgvuldig onderzoeken: de bovenkant van de voet, de onderkant en tussen de tenen. Ga er goed voor zitten en zorg dat u een goede verlichting hebt.

  • Als u niet erg lenig bent, gebruikt u een spiegeltje om uw voetzolen goed te bestuderen.
  • Als u niet goed ziet, vraagt u iemand uit uw omgeving of een verpleegkundige om regelmatig uw voeten te onderzoeken. Informeer de andere persoon goed en vertel waarop deze moet letten:
    • Wondjes tussen de tenen, meestal veroorzaakt door schimmels en bevorderd door een vochtige huid
    • Eeltplekken onder de voeten en likdoorns (knobbels of “eksterogen”) op de tenen
    • Kloofjes of barstjes in eelt of likdoorns
    • Wondjes die u zelf niet zou opmerken
    • Schimmelaandoeningen, eelt en wondjes vragen een specifieke verzorging.

LET OP!

Als u een wondje ontdekt, moet u de oorzaak zoeken. Neem vooral uw schoenen zorgvuldig onder de loep.

Over schoenen gesproken…

Hoe kiest u de juiste schoenen?

Een schoen moet van het eerste ogenblik prettig zitten. Hoop niet dat nieuwe schoenen na verloop van tijd aan uw voeten zullen wennen. Meestal is het namelijk de schoen die wint: in plaats van zich aan uw voet aan te passen, zal hij je voet kwetsen. Koop uw schoenen in een gewone schoenenzaak, indien u geen verhoogd voetenrisico hebt. Dit kan uw arts en/of podolooog toelichten en dit is afhankelijk van aanwezigheid van neuropathie (zenuwaantasting), bloedvatenaantasting en voetmisvormingen. Indien u geen speciale schoenen nodig hebt, moet u toch nog wel op de volgende punten letten:

  • Koop ze op het einde van de dag, wanneer uw voeten het meest "gezwollen" zijn.
  • Draag bij het passen sokken die goed zitten en die overeenkomen met het type schoenen dat u wilt kopen: dikke sokken of kousen voor winter- of stapschoenen, fijne sokjes of nylons voor stadsschoenen.
  • Een goede schoen is soepel en licht. Met uitzondering van de zool moet hij van leer gemaakt zijn. De zool mag niet glad en niet te dik zijn. Vermijd schoenen van kunststof, omdat ze de transpiratie en dus het vochtig en week worden van de huid (maceratie) bevorderen. Bovendien zijn hun zolen meestal niet stijf genoeg om de voet goed te steunen. Anderzijds mag je een schoen niet “dubbel “ kunnen plooien!

  • De tip van de schoen moet breed en hoog genoeg zijn om de tenen niet te beknellen, maar mag ze niet te veel ruimte geven. Hakken moeten 20 tot 25 mm hoog zijn voor mannen en 30 tot 50 mm voor vrouwen. Ontbrekende of te hoge hakken verstoren het evenwicht bij het stappen en kunnen te hoge druk op de voorvoet veroorzaken bij iets te hoge hakken.
  • Schoenen met nestels zijn het beste en er moeten minstens 3 nestelpunten zijn. Velcro–elementen kunnen ook handig zijn. Het belangrijkste is dat de voet stevig “vast“ en gesteund zit in de schoen.
  • Als u steunzolen gebruikt, moet u ze bij het passen altijd in allebei de schoenen leggen.
  • Draag nieuwe schoenen in het begin nooit langer dan twee uur per dag. Ze moeten geleidelijk aan "ingelopen" worden, anders kunnen ze uw voeten kwetsen. Na enkele dagen moet u uw voeten zorgvuldig op rode plekken inspecteren. Een rode plek betekent dat er iets fout zit, dat er te veel druk aanwezig is.

Een regelmatig onderzoek van de schoenen is onmisbaar.

Een regelmatig onderzoek van de schoenen is noodzakelijk. Als u risicovoeten hebt, moet u uw schoenen met uw hand onderzoeken voor u ze aantrekt!

  • Controleer de binnenkant van de schoenen altijd met de hand, om scherpe uitsteeksels, een losgekomen voering, een abnormale slijtage van het leer, de aanwezigheid van vreemde lichamen enzovoort op te sporen.

Hoe inspecteert u uw schoenen met de hand?

  • Ga met de binnenkant van het topje van uw wijsvinger over de stiksels en de randen van de binnenzool.
  • "Schraap" met de toppen van de andere vingers over de zool, maar ook over de binnenzijde van de bovenschoen en over het deel dat de hiel omsluit.

Een goed onderhoud van de schoenen is verplicht.

Als u steunzolen gebruikt

  • Controleer ze regelmatig. Zorg dat de transpiratie ze niet beschadigt. Als dat gebeurt, zal de steunzool bijna zwart verkleuren indien deze van leer is, erg stijf worden en barsten.
  • Neem de zolen elke avond uit uw schoenen, om ze te verluchten.
  • Is het oppervlak van de zolen van leer? Behandel het eenmaal per maand met een heel dun laagje transparante schoencrème.

Zolen die dagelijks worden gebruikt, gaan gemiddeld 6 maanden mee.

  • Poets ze regelmatig, om het leer te voeden en soepel te houden.
  • Afwijkingen van het evenwicht van de voet (een slechte positie van de voet op de grond) of moeilijkheden met het stappen vervormen de schoen of doen ze abnormaal afslijten. Die slijtage maakt de problemen met het evenwicht van de voet dan weer erger.
  • Hebt u een paar schoenen van goede kwaliteit die echt prettig zitten? Laat de versleten delen herzolen. Dat is vaak een betere oplossing dan nieuwe schoenen van mindere kwaliteit kopen
  • Draag uw "gewone" schoenen wanneer u naar uw arts en podoloog gaat, zodat hij de schoenen kan onderzoeken en ze met uw voeten kan vergelijken.
  • Het is sterk aanbevolen dat u minstens twee paar schoenen hebt en ze om de dag verwisselt:
    • Enerzijds om ze te laten rusten en verluchten.
    • Anderzijds om de drukpunten op de voet te variëren. Dat werkt nog beter als u schoenen van verschillend model draagt. De drukpunten zijn dan niet altijd dezelfde, zodat het wisselen van schoenen de beste resultaten geeft.

Vakantie = gevaar voor de voeten! Niet met blote voeten in uw schoenen! Sokken zijn ten stelligste aangeraden! Katoen of vlasgaren zijn de ideale materialen. Ze beschermen u het best tegen verwikkelingen als gevolg van de transpiratie. Draag geen synthetische sokken, ze nemen de transpiratie niet op. Warm weer! Hebt u zin om uw sokken achterwege te laten? Niet doen!

Op het strand Loop nooit op blote voeten! Een onschuldig krasje kan ontsteken en het kan na uw terugkeer nog maanden duren voor het wondje geneest. Ook aandacht voor het soms zeer warme zand! Om u niet te kwetsen aan glasscherven, blikjes, scherpe keitjes, spijkers of doorns, draagt u lichte sandalen. Ze kunnen heel elegant zijn! Zand en zeewater zijn erg agressief voor de huid. Spoel uw voeten regelmatig af en droog ze altijd goed af. Draag buiten het water nooit lange tijd plastic sandalen. Ze kunnen de huid kwetsen.

In de bergen

  • Voorkom blaren. Tip: draag twee paar sokken: de eerste van dun katoen, de tweede van dikke wol. Als u toch blaren zou krijgen, mag u ze vooral niet openprikken.
  • Herinnering: Het is geen goed idee om lange tijd schoenen van kunststof te dragen, zoals tennisschoenen of loopschoenen. U moet koste wat kost voorkomen dat de huid week of geschaafd wordt of dat schimmelziekten hun intrede doen.

Onthoud dat een ongeschonden huid de beste bescherming tegen infectie is. Is de vakantie in aantocht? Koop uw zomerschoenen ruim vooraf. Wacht er niet te lang mee, zeker als het stapschoenen zijn. U moet ze immers een poosje kunnen dragen, om zeker te zijn dat ze goed passen voor u op vakantie vertrekt. Het is meestal beter dat u op vakantie schoenen draagt die u gewoon bent en waarmee u geen problemen hebt. Nieuwe schoenen die u op de valreep hebt gekocht, kunnen uw voeten kwetsen.

Enkele tips

Voor de behandeling en de verzorging van uw wonden is Mitocare® Wondzorg, een nieuwe generatie hydrogel voor de behandeling van acute en chronische wonden, beschikbaar. Zijn 4 in 1 formule, zonder parabenen, vormt een beschermende barrière die de pijn snel verlicht, de genezing versnelt, littekens vermindert en het infectierisico vermindert . Mitocare® Wondzorg moet rechtstreeks in een dikke laag op de wonde aangebracht worden en vervolgens met een verband bedekt worden. Mitocare® Wondzorg kan gebruikt worden tot de wonde volledig dicht is. In de apotheek verkrijgbaar.

www.mitocare.be

Hebt u een droge huid?

  • Kloofjes. Let er goed op, want ze kunnen het vertrekpunt van een infectie worden. Als de zweetafscheiding afneemt, kan de huid van de voeten uitdrogen. De huid wordt dan minder soepel en er kunnen kloofjes ontstaan.
  • Breng een heel kleine hoeveelheid crème aan en masseer zachtjes. Gebruik een eenvoudige voedende en vochtverzorgende crème. U kunt een product met lanoline kiezen, gewone vaseline of een crème op waterbasis (cold cream).

Enkele belangrijke voorzorgsmaatregelen: Gebruik zo weinig mogelijk crème. Hoe minder crème, hoe beter. Te veel crème kan de huid vochtig houden, zodat ze week wordt en gevoelig wordt voor schimmels. Breng nooit zalf tussen of onder de tenen aan. Gebruik nooit talk of ander poeder. Ook dat maakt de huid week en bevordert schimmelziekten.

Transpireert u veel? Wat zijn de oplossingen?

  • Zorg dat de huid niet week wordt. Was uw voeten verscheidene keren per dag en droog ze vooral goed af, zeker tussen en onder de tenen.
  • Neem elke dag of zelfs vaker schone sokken.
  • Gebruik geen producten die agressief zijn of een allergie kunnen uitlokken, zoals talk, poeders, spray, deodorant enzovoort.
  • Leg zooltjes tegen het transpireren in uw schoenen.

Controleer elke dag aandachtig de toestand van de huid tussen en onder de tenen en in de plooitjes van misvormde tenen (hamer- of klauwtenen). Op die manier kunt u een mycose snel opsporen en behandelen.

Wat doet u tegen mycoses?

Mycoses zijn oppervlakkige huidinfecties die door schimmels worden veroorzaakt. Ze zijn erg courant en kunnen ontstaan wanneer de huid van de voet week wordt door langdurige blootstelling aan vocht (maceratie) of als de voet na het wassen niet goed wordt afgedroogd.

HET WETEN WAARD

Schimmelaandoeningen komen vaak voor en kunnen erg gevaarlijk zijn: ze vormen de belangrijkste oorzaak van onderhuidse infecties.

Hoe verzorgt u schimmelaandoeningen?

  • Er bestaan allerlei producten om de schimmels te bestrijden. Vraag raad aan uw arts of uw apotheker.
  • Gebruik bij voorkeur poeder in een spuitbus, waarmee u niet alleen de huid maar ook de sokken en schoenen kunt behandelen.
  • Zalf is niet goed, omdat ze de huid week maakt.
  • Tijdens de behandeling: blijf uw voeten wassen, afspoelen en heel zorgvuldig afdrogen om vochtige plekjes te voorkomen.

Was uw sokken op minstens 60°C. Wassen op hoge temperatuur doodt alle bacteriën, maar het materiaal van de sokken moet er natuurlijk wel tegen bestand zijn.

Mycoses voorkomen

  • Let op een goede hygiëne: droog de huid tussen en onder de tenen goed af.
  • Probeer transpiratie en het week worden van de huid (maceratie) te voorkomen.
  • Draag geen sokken van synthetisch materiaal.

Leer de reflex van de "droge plooi": een huidplooi blijft gezond als ze droog blijft! De eerste en beste preventiemaatregel is ervoor zorgen dat de huid tussen en onder de tenen zo droog mogelijk blijft. Dat is veel beter dan elke dag crèmes, zalf of poeder te gebruiken om mycoses te voorkomen, zelfs wanneer u de hoeveelheid tot het minimum beperkt.

Wat moet u doen als u koude voeten hebt?

  • Koude voeten? Verzorg uw huid dan extra zorgvuldig.
  • Draag wollen sokken, maar niet in bed (hogere kans op problemen!).
  • Kijk uw sokken goed na: ze mogen geen elastiekband hebben die te strak om de kuit zou kunnen spannen.  Het elastiek kan de bloedcirculatie hinderen zonder dat u pijn voelt, zeker als uw zenuwen aangetast zijn. Een goede sok blijft niet zitten omdat ze met elastiek om de kuit spant, maar omdat haar oppervlak zich goed aan de huid hecht.
  • Loop nooit op blote voeten, ook niet thuis. Draag pantoffels of lichte schoenen die uw tenen voldoende beschermen als er iets op uw voet zou vallen. Ook pantoffels dienen van goede kwaliteit te zijn en voldoende steun te geven aan je voeten.

Eeltvorming

Eelt op uw voeten mag u nooit verwaarlozen. Waarom niet? Omdat het vroeg of laat een "perforatie" kan worden,  dus een verzwering van de huid van de voetzool. Dergelijke perforaties genezen erg moeilijk.

Om de oorzaak van de eeltplekken te ontdekken, moet u snel uw arts raadplegen. Meestal worden deze veroorzaakt door overdruk. Neem de schoenen mee die u normaal draagt, zodat hij zowel uw voeten als uw schoenen kan onderzoeken. Alleen door de oorzaak aan te pakken kunt u voorkomen dat eelt ontstaat of terugkeert.

Eelt moet behandeld worden. Hoe doet u dat?

Raadpleeg een podoloog, die de problemen van gevoelloosheid van de voeten bij diabetespatiënten kent. Hij kan de eeltplekken verwijderen – ze kunnen wel  degelijk weggeschuurd of weggesneden worden, maar alleen de podoloog kan dat met de nodige voorzichtigheid doen. Probeer het vooral zelf niet! Laat u door een bekwame podoloog verzorgen. Daarna kunt u zelf een "zachte en specifieke" puimsteen gebruiken om te voorkomen dat het eelt terugkeert. Maar let op: zelf mag u geen enkel ander instrument gebruiken! Waarom een puimsteen? Omdat u er het eelt mee kunt verwijderen. Regelmatig zelf met een puimsteen eelt verwijderen is een uitstekende manier om perforaties van de voetzool te voorkomen. Het  is zelfs een fundamentele voorzorg.

Wat moet u doen als uit het onderzoek blijkt dat de eeltvorming geen verband houdt met uw schoenen?

Uw arts zal u ongetwijfeld steunzolen voorschrijven die de druk op de voetzool verlichten. Doel: uw lichaamsgewicht beter over heel de welving van de plant van de voet verdelen en drukpunten die eelt in de hand werken beperken.

  • Gebruik nooit zolen van plastic of met metaal.
  • Nadat u de zolen enkele dagen hebt gebruikt, gaat u terug naar de orthopedist die ze gemaakt heeft of bezoekt u uw arts. Uw voeten moeten zorgvuldig onderzocht worden, om na te gaan of ze de schoenen goed verdragen en of er geen te sterke drukpunten zijn. Dat moet ook gebeuren als u geen pijn of ongemak voelt.
  • Zolen gaan niet eeuwig mee.Gebruik ze niet langer dan de voorgeschreven termijn, bepaald door de arts. Indien u ze te lang gebruikt, zou u opnieuw last kunnen krijgen van eelt of wondjes.

Vergeet de orthopedist en de bandagist, die uw zolen zullen voorschrijven en maken vooral niet te vertellen dat u diabetes hebt. U moet hen uitleggen in welke mate uw voeten gevoelloos zijn of zij dienen het te testen met een klein instrumentje, monofilament genaamd. Zij moeten weten of u warmte, kou en lichte druk voelt, of helemaal niets…

TIPS

In alle gevallen:

  • Gebruik nooit zelf instrumenten die u kunnen kwetsen: scheermesjes, messen, een schaar, een rasp, een elektrisch schuurapparaatje enz. Geen "badkamerchirurgie".
  • Gebruik geen zalf om likdoorns op de voeten te verzorgen en te verwijderen (likdoornzalf): ze is erg agressief.
  • Laat een voetbad niet te lang duren.
  • Het is veel beter dat u eenmaal per week (of vaker, als dat nodig is) een zachte puimsteen gebruikt.

Wat moet u doen als u een wondje hebt? Gekwetst? Verlies geen tijd.

  • Ontsmet en bescherm de wonde. Raadpleeg uw arts.
  • Ontsmet met een steriel kompres en een kleurloos ontsmettingsmiddel.
  • Gebruik nooit zalf, plaatselijke antibiotica of gekleurde producten: ze kunnen de wonde verergeren of verbergen.
  • Gebruik geen alcohol: hij brandt en droogt de huid uit.
  • Leg een droog verband aan met een droog steriel kompres dat  u met kleefpleister van papier vastmaakt. Gebruik geen zelfklevende kunststofpleisters: ze maken de wonde vochtig en week.

U kunt trouwens van de gelegenheid gebruik maken om na te gaan of uw tetanusvaccinatie nog geldig is. Diabetes is geen bezwaar voor een vaccinatie tegen tetanus, integendeel!

Raadpleeg uw arts voor elk wondje aan uw voeten, hoe klein het ook is. Behalve als u aan een perforatie van de voetzool lijdt, is wandelen sterk aanbevolen, want het bevordert de bloedsomloop.

De 10 geboden van de voetverzorging

gerelateerd